Een taalmodel zoals ChatGPT voorspelt tekst. Het is geen rekenmachine. Dat merk je zodra je het een lijst met vaste lasten geeft en om een totaal vraagt: soms klopt het, soms zit er een fout in die er heel overtuigend uitziet. Voor een huishoudbudget, waar het om tientjes gaat, is dat precies het verkeerde soort fout.
Toch kan het je echt helpen, als je het op de goede manier inzet. Niet als rekenmachine, maar als iemand die meedenkt over je uitgaven.
Laat het rekenen zien, niet alleen de uitkomst
De simpelste truc: vraag om de berekening stap voor stap, in een tabel. Dan zie je elke optelling en controleer je hem zelf in een paar seconden. Een fout in regel vier valt op. Een fout in alleen een eindtotaal niet.
Beter nog: laat het model alleen ordenen en tel zelf op in een spreadsheet. Plak je afschriften van een maand, zonder rekeningnummers, en vraag het om alle uitgaven in groepen te zetten. Wonen, boodschappen, vervoer, abonnementen. Dat sorteerwerk doet het goed.
Geef context, anders krijg je algemeen advies
“Help me besparen” levert een lijst op die je overal kunt lezen. Minder uit eten, boodschappenlijstje maken. Daar heb je niets aan.
Een vraag die wel werkt, bevat vier dingen:
- Wie je bent: alleenstaand, met partner, met kinderen.
- Wat je netto per maand binnenkrijgt.
- Je vaste lasten en je variabele uitgaven, in een tabel.
- Wat je wilt weten, bijvoorbeeld welke drie posten het meest afwijken van een gemiddeld huishouden zoals het jouwe.
Het verschil tussen een vage vraag en een goede vraag is vaak het verschil tussen nutteloos en echt bruikbaar. Wie dat beter wil leren, vindt hier uitleg en een gratis check om betere AI-prompts te schrijven, met een methode die je ook voor andere vragen gebruikt.
Zet dit er nooit in
Plak geen burgerservicenummer, IBAN of inloggegevens in een chat. Je hebt ze ook niet nodig voor een budget. Vervang namen van je werkgever of je bank gerust door “werkgever” en “bank”. Het advies wordt er niet slechter van.
Vergelijk met een officiële bron
Vraagt het model wat normaal is voor jouw huishouden, controleer dat dan bij het Nibud. Het Nibud publiceert per huishoudtype wat mensen gemiddeld uitgeven aan bijvoorbeeld boodschappen en energie. Een taalmodel kan die cijfers verkeerd onthouden of door elkaar halen.
Pak deze week je afschriften van september erbij en laat ze ordenen. Je eigen optelling in een spreadsheet erna duurt tien minuten, en dan weet je precies waar het geld heen gaat.